Weg met nieuwbouw: hier is circulair bouwen!

De impact van de bouwsector op klimaat en omgeving is enorm. Om die te verzachten, zetten overheden alsmaar meer in op circulair bouwen. In plaats van de sloopkogel boven te halen, gebruiken bouwaannemers bestaande gebouwen als voorraad voor nieuwe. Doel: 55% minder uitstoot tegen 2030. 

In 2019 nam de bouwsector in Europa 40% van de uitstoot van broeikasgassen, 50% van de energieconsumptie en een derde van het waterverbruik voor zijn rekening. Volgens projecties zal dat niet meteen verbeteren. De bevolkingstoename en de stijgende urbanisatie leiden ertoe dat we maandelijks wereldwijd het equivalent van New York City neerpoten. Daarbij gebruiken we materialen aan een tempo dat niet vol te houden is, zelfs het hout geraakt stilaan op. Het goede nieuws: dat besef leeft. Volgens het Europese pakket ‘Fit for 55’ wil de Belgische bouwsector tegen 2030 maar liefst 55% minder uitstoten. Circulair bouwen biedt – dankzij een zuiniger gebruik van hulpbronnen – een deel van de oplossing. In plaats van grondstoffen na gebruik weg te gooien, dienen we ze zo lang mogelijk in de kringloop te houden. Circulair bouwen draait niet om zonnepanelen op het dak. Nee, het vergt een radicale verandering in hoe we naar materialen kijken. 

Lease een toilet

Een belangrijk concept is urban mining, grondstoffen ontginnen in de stad. Maar vrees geen staalmijn of kobaltgroeve in het midden van Brussel of Antwerpen. Urban mining beschouwt bestaande gebouwen als materiaaldepots. Afval, zo menen voorstanders, is slechts materiaal zonder identiteit. Het contrast met de huidige wegwerpmaatschappij – gestoeld op een lineaire aanpak – kan amper groter. De renovatie van de WTC-torens in Brussel is een prima voorbeeld. De gebouwen werden gestript tot op hun betonnen structuur. De vensters werden gerecycleerd tot glazen flessen, de scheidingswanden konden dienen in klaslokalen. “Wat in de lineaire economie 280.000 ton afval zou zijn, is in de circulaire economie 280.000 ton aan grondstoffen”, zegt de aannemer. Het gaat verder dan (ver)bouwen zelf. Circulariteit begint op het moment dat de architect achter zijn tekentafel kruipt en loopt tot lang nadat de laatste in het gebouw het licht dooft. Zo is het belangrijk om vooraf na te denken over het gebruik van een gebouw, ook in de (verre) toekomst. Noden en wensen fluctueren. Denk aan scholen, die er nu anders uitzien dan 50 jaar. geleden. Zelfs ons idee over kantoren veranderde op korte tijd drastisch. Door weldoordachte keuzes te maken, blijven gebouwen langer in de omloop.

Dat kan door meerdere functies te integreren. Het nieuwe WTC combineert een hotel en kantoren met een woongedeelte. Of door standaardmaten en geprefabriceerde modules te bezigen. Kortom: materiaal dat makkelijk te demonteren, te vervangen of te hergebruiken valt. Een kliksysteem laat latere aanpassingen eenvoudiger toe dan mortel. Circulair bouwen leidt tot nieuwe zakenmodellen, waarin we meer delen, huren en leasen. Misschien is elk deel van de woonst van de toekomst slechts een tijdelijke dienst, geen bezit. Dan huren we de gevel of het toilet van een producent. Die is niet enkel verantwoordelijk voor het onderhoud, maar dient ook te anticiperen op het levenseinde ervan. Zo biedt Philips een lichtdienst aan, wat het energieverbruik doet dalen.

Nooit meer slopen 

De overheid meent dat circulair bouwen een meerwaarde creëert op economisch en sociaal vlak. Net als voor het milieu. Dat laatste ligt het meest voor de hand. Minder benodigde materialen betekenen vier keer CO2-winst: bij de ontginning, de productie, het transport en de afvalverwerking. Ook op sociaal vlak valt er winst te boeken. Gemoduleerde huizen zijn betaalbaarder, inclusiever en onderhoudsvriendelijker. En de bouwsector heeft mooie vooruitzichten. Circulair bouwen garandeert economische groei en werkgelegenheid op lange termijn, er moet namelijk geregeld iets hersteld worden. Blijft de vraag: wat kost dat? Momenteel is circulair nog duurder dan klassieke bouwmethodes. Dat komt vooral omdat we enkel de aanschafwaarde van een gebouw in acht nemen – wat kost het op dag één – en niet de kost van de levenscyclus. Wie circulair denkt, beschouwt gebruikte materialen als plus, niet als kost. Dat bevestigt ook Thomas Rau, een Duits- Nederlandse architect. Een gebouw behoudt volgens hem altijd een materiële waarde. Die ligt rond de 18% van de bouwkosten. Goed nieuws, want dan worden gebouwen nooit volledig afgeschreven, maar behouden ze een minimale materiaalwaarde. Als een gebouw langer gebruikt kan worden, er minder kosten gemaakt moeten worden om een herbestemming te vinden of het afval te bergen, dan valt circulair bouwen alsnog goedkoper uit. Zeker wanneer de overheid het meer gaat stimuleren. Tegen 2050 wil België fameuze stappen zetten richting een circulaire toekomst. Misschien gaat er dan nooit nog een gebouw tegen de vlakte?